De gemeente Amsterdam zet zich in om het hulpaanbod voor plegers van agressie of geweld in intieme relaties of in het gezin te versterken en dit beter te integreren in het bestaande hulpaanbod. De innovatieve aanpak van Huiselijk Geweld en Kindermishandeling vanuit het Nationaal Programma Samen Nieuw-West (2021-2040) bood de mogelijkheid om een mannensupportgroep op te zetten. Het Verwey-Jonker voerde parallel aan de ontwikkeling van deze supportgroep een actieonderzoek uit.
Doel van het onderzoek was om inzicht te bieden in het implementatie- en wervingsproces van de supportgroep, en ervaringen van deelnemers en begeleiders in kaart te brengen. Daarnaast ondersteunden onderzoekers het ontwikkel- en implementatieproces van de groep. Dit deden zij door tijdens het ontwikkelen, starten en draaien tussentijdse resultaten te bespreken en mee te denken. Het kwalitatieve actie-onderzoek bestond uit een beknopt literatuuronderzoek, het bijwonen van bijeenkomsten en het houden van interviews met deelnemers en professionals.
Het rapport van dit onderzoek is op aanvraag beschikbaar bij onderzoeker Milou Lünnemann. Hieronder een samenvatting van de bevindingen.
Doel supportgroep
Doel van de supportgroep is dat mannen werken aan het leren beheersen van hun agressie en elkaar steunen om vaardigheden voor agressieregulatie te leren en te blijven onderhouden. De groep is bedoeld voor mannen met of zonder kinderen die bereid zijn aan hun eigen agressieproblemen te werken en naar hun eigen aandeel in de agressieproblematiek te kijken. Om die reden heette de groep ook ‘Verantwoordelijkheid nemen’ en niet bijvoorbeeld ‘lotgenotengroep’.
In eerste instantie lag de focus op Amsterdam Nieuw-West, later is besloten dat ook inwoners uit andere stadsdelen zich konden aanmelden. De bijeenkomsten zijn om de week in de avond en starten met een gezamenlijke maaltijd. Daarna begon de inhoudelijke invulling van de supportgroep. In de bijeenkomsten werd het werkboek ‘Verantwoordelijkheid nemen’ van Van Dam en collega’s (2023) gebruikt. De supportgroep is in de loop van het project verder ontwikkeld en heeft sinds 2026 de naam “Mannensupportgroep Harmonie in Huis”.
Resultaten ontwikkelen en starten van supportgroep
Het opzetten van een laagdrempelige supportgroep voor plegers bleek geen eenvoudige opgave. In de beginfase moest duidelijk worden wat de opzet en doel van de supportgroep zou worden en wat de doelgroep was. Dit was voor iedereen een zoektocht; wat werkt wel en wat werkt niet? Welke elementen van een plegersupportgroep zijn mogelijk en gewenst voor de mannensupportgroep in Nieuw-West?
In de werving van deelnemers werd aangesloten bij organisaties die hulpverlenen aan deze mannen. Maar het ging niet vanzelf om mannen gemotiveerd te krijgen voor de groep. Gebleken is dat het belangrijk is om een professional te vinden die binnen de organisatie een trekkersrol op zich kan en wil nemen. Het motiveren tot deelname vergt een zekere vertrouwensrelatie en tijd. Een persoonlijke benadering en warme overdracht via vertrouwde professionals bleek cruciaal. Hierbij is laagdrempeligheid van groot belang. Dit sluit aan bij wat uit onderzoek naar supportgroepen naar voren komt: mensen motiveren voor een supportgroep werkt het beste vanuit bestaande contacten.
De opzet van de supportgroep in Nieuw-West was niet vastomlijnd, het was zoeken naar wat mogelijk was en wat paste bij de deelnemers die zich aandienden. Binnen de adviesgroep is veel discussie geweest over de begeleiding: in hoeverre is het noodzakelijk dat een supportgroep door twee ervaringsdeskundigen wordt begeleid, zoals in de opzet van plegersupportgroepen? Of is begeleiding door een duo van een (mannelijke) professional en een mannelijke ervaringsdeskundige beter? Het bleek bovendien praktisch onmogelijk om twee ervaringsdeskundigen te vinden die de supportgroep in Nieuw-West konden begeleiden. Twee professionals hebben de groep begeleid.
Ervaringen met de supportgroep
De eerste twaalf bijeenkomsten vonden plaats in de eerste helft van 2025. In chronologische volgorde werd elke keer één stap uit de 12-stappen methodiek uit het boek ‘Verantwoordelijkheid nemen’ behandeld. In totaal namen zes mannen deel met uiteenlopende achtergronden. Deels hadden deze mannen hulp en therapie achter de rug, andere mannen kregen nog hulp en enkele mannen hadden nooit hulp gehad. Dit is conform de uitgangspunten van plegersupportgroepen. Wat betreft het verantwoordelijkheid nemen voor agressie bleek dat een deel van de mannen dit (nog) niet deed. Als een deel van de mannen niet de verantwoordelijkheid neemt voor het agressieve gedrag vraagt dat andere begeleiding dan als iedereen dit wel doet. In het ene geval is aansluiten, begrenzen en motiveren essentieel, terwijl in het andere geval vanuit gelijkwaardigheid ondersteuning kan worden geboden om terugval te voorkomen.
Deelnemers waardeerden vooral het informele contact, de gezamenlijke maaltijd vooraf en het vrijwillige karakter van de groep. Dit droeg bij aan het opbouwen van vertrouwen. De tussentijdse instroom werd niet als zeer storend ervaren en kon voor deelnemers ook positief zijn omdat zij ervaarden dat er verandering plaatsvond in hun persoonlijke ontwikkeling. Het stappenplan gaf structuur aan de bijeenkomst, maar het gesprek werd het belangrijkst gevonden.
Aanbevelingen
Hoe de huidige mannensupportgroep aansluit bij de behoeften in Amsterdam Nieuw-West is nog niet uitgekristalliseerd. In de doorontwikkeling is daarom aandacht nodig voor de doelgroep en de daarbij passende begeleiding.
Het vinden van ervaringsdeskundige plegers die supportgroepen kunnen begeleiden is lastig en tijdrovend. Het is nodig dat in Amsterdam meer geïnvesteerd wordt in het opleiden van ervaringsdeskundige mannen die begeleider willen worden van supportgroepen.
Daarnaast moet de gemeente blijven investeren in de werving. Dit betekent ook investeren in kennis bij organisaties over het werken met deze doelgroep en hoe zij het beste bejegend kunnen worden. Maak onderscheid tussen de werving van plegers die al hulp hebben gehad en mannen die zich nauwelijks bewust zijn van hun gedrag als ongeoorloofd.
Het huidige onderzoek was een actie-onderzoek, waardoor geen uitspraken kunnen worden gedaan over de beoogde resultaten. Een procesevaluatie kan scherp krijgen of de mannensupportgroep wordt uitgevoerd zoals beoogd en welke ontwikkelkansen er liggen wat betreft de inrichting en werkwijze van de supportgroep.