De online wereld is een onmisbaar onderdeel van ons dagelijks leven. Social media biedt kansen voor ontmoeting en expressie, maar zijn ook de plek waar spanningen uit de hand lopen. Bedreigingen, intimidatie en haat vinden er razendsnel hun weg. Wat dat betekent voor slachtoffers, blijkt pijnlijk duidelijk uit het onderzoek van het Verwey-Jonker Instituut in opdracht van het ministerie van J&V uitvoert naar online geweld tussen burgers. Twee verhalen illustreren de harde realiteit.
Wat is online geweld?
Online geweld gaat over vijandig of schadelijk gedrag dat via internet of sociale media plaatsvindt. Het kan zich uiten in bedreigingen (zoals intimidatie, smaad of laster), het aanzetten tot haat of discriminatie, en het oproepen tot geweld. Soms blijft het niet bij online woorden: online geweld kan ook samenhangen met of uitmonden in fysiek geweld. In een factsheet van het Verwey-Jonker Instituut lees je meer over deze vormen van online geweld tussen burgers.
Van een simpele opmerking naar verkrachtingsdreigingen
Lisanne (14) vroeg klasgenoten of ze alsjeblieft normaal wilden doen in een Snapchat-groep. Wat volgde, waren verkrachtingsdreigingen en foto’s van wapens. Haar vriendje, die screenshots maakte, werd ook bedreigd.
Haar moeder schakelde direct school, politie en jeugdhulp in. Maar de reacties stelden teleur: op school kreeg ze te horen dat Lisanne het misschien had uitgelokt. De bedreiger zat de volgende dag gewoon weer naast haar in de klas. Bij de politie kwam de jeugdagent niet opdagen voor een eerste gesprek, en hulpverlening bleek eindeloos wachten. Er kwam uiteindelijk een agent in de klas, maar dat maakte weinig indruk. Een dag later kreeg Lisanne een sms’je: “Waarom heb je de politie erbij gehaald? Die verkrachting was maar een grapje hoor.”
Lisanne kreeg steeds heftigere paniekaanvallen en naar school gaan werd onmogelijk. Uiteindelijk kwam ze terecht op speciaal onderwijs – niet door een diagnose, maar omdat nergens anders nog veilig was. Haar moeder zegt:
“Als ze niet bij mij was gekomen, had ze er misschien zelf een einde aan gemaakt.”
“Wacht maar, ik maak je af”
Sophie (17) scrollde door Threads toen ze opeens een bericht kreeg: “Wacht maar, ik maak je af.” Een doodsbedreiging, puur omdat ze een regenboog- en transvlag in haar profiel had staan. Ze meldde het, maar het platform besloot niets te doen. Het was niet de eerste keer dat ze bedreigd werd; eerder werd een vriendin van haar gedoxed (haar persoonlijke gegevens werden online verspreid om haar lastig te vallen, red.). De dreigingen veranderden het online gedrag van Sophie, maar ook haar gevoel van veiligheid in het echte leven: ze werd zelfs eens op straat vastgegrepen. Wat haar nog het meest raakte, was de onverschilligheid van het platform dat veiligheid beloofde, maar wegkeek.
Digitale dreiging, echte gevolgen
Deze verhalen laten zien hoe online geweld tussen burgers onderling levens ontwricht. Slachtoffers kampen met angst, stress en isolement. Tegelijkertijd stelt het de samenleving en de politiek voor nieuwe vragen: hoe zorgen we dat platforms verantwoordelijkheid nemen? Welke rol spelen scholen, politie en hulpverlening?
Het onderzoek dat het Verwey-Jonker Instituut uitvoert benadrukt dat online geweld tussen burgers niet alleen een juridisch of technologisch vraagstuk is, maar ook een sociale uitdaging. Om het effectief aan te pakken, is inzicht nodig in de vormen, de impact en mogelijke oplossingen. Het onderzoek wordt momenteel afgerond. Rond eind oktober verschijnt het rapport. Eerder verschenen binnen dit onderzoek: Wat weten we al? Online geweld tussen burgers onderling en de factsheet Online geweld onder jongeren.
Meer weten over onze onderzoeken en initiatieven rond online geweld
Disclaimer: De namen van betrokkenen in dit artikel zijn om veiligheidsredenen gewijzigd. Herkenbare details zijn aangepast om de anonimiteit van de slachtoffers te waarborgen.