Er is veel aandacht voor cybercrime en online bedreigingen richting bekende personen, maar voor online geweld tussen ‘gewone’ burgers onderling is tot nu toe weinig bekend. Het Verwey-Jonker Instituut deed als eerste onderzoek naar dit specifieke thema en concludeert dat online geweld tussen burgers een ernstig en onderbelicht probleem is.
Online geweld tussen burgers is ontzettend schadelijk, en kan snel escaleren en zich ook verspreiden naar de fysieke wereld. Het gaat om online intimidatie, bedreiging, haatzaaien, discriminatie en oproepen tot kleinschalige ordeverstoringen. Vooral jongeren, vrouwen, LHBTI+personen en mensen met een migratieachtergrond zijn het slachtoffer. Het gebeurt op sociale media, gamingplatforms, in de reacties onder online artikelen, ga zo maar door. Onderzoeker Marjolein Odekerken: “Het probleem neemt toe en krijgt onvoldoende aandacht. Professionals en experts zoals politie, sociale media platforms en gemeenten signaleren een groeiende trend. Het is nog een probleem in de schaduw, maar hoe langer we wachten met een stevige aanpak, hoe moeilijker het wordt.”
‘Het was maar een grapje hoor’
Online geweld wordt vaak nog niet gezien als ‘echt geweld’. Slachtoffers worden niet serieus genomen, omdat het ‘toch maar online is’. Maar de impact is groot; het leidt tot stress, isolement, zelfcensuur. Het raakt individuen, maar ook hele (gemarginaliseerde) groepen worden weggezet. Er zijn casussen bekend van jongeren die van school gaan na online bedreigd te zijn. Plegers bagatelliseren het geweld vaak: ‘Waarom heb je de politie erbij gehaald? Die verkrachting was maar een grapje hoor.’ Of: ‘Het hoort erbij, iedereen doet het’. Ook hebben ze slimme manieren om onder de radar van moderatie te blijven: zo delen ze afbeeldingen in plaats van tekst en weten ze precies welke woorden ze wel en niet kunnen gebruiken.
Integrale aanpak is nodig
Een effectieve aanpak blijft tot nu toe uit. Aan de kant van de wetenschap, beleid en de uitvoering (waaronder politie en gemeenten) zijn nog verschillende drempels die een effectieve aanpak in de weg staan. Zoals een gebrek aan kennis, gebrek aan eigenaarschap, signalen die blijven liggen, gebrek aan capaciteit, en onwetendheid over wat wel mag en kan.
Omdat het op zoveel verschillende platforms voorkomt en overloopt naar de fysieke wereld, moeten meerdere domeinen betrokken zijn bij de aanpak. Een integrale, domeinoverstijgende aanpak is nodig, zo blijkt uit het onderzoek. Actoren die een belangrijke rol kunnen spelen zijn o.a. hulpverleners, jongerenwerkers, gemeenten, ministeries, scholen, slachtofferhulporganisaties, politie en sociale media platforms. Ook techbedrijven moeten tegen online geweld optreden. In het rapport dat bij het onderzoek hoort doen we aanbevelingen. Het Ministerie van Justitie & Veiligheid, dat de opdracht gaf tot dit onderzoek, ontwikkelt op dit moment een aanpak online geweld op basis van de resultaten. Zie ook de kamerbrief die mede over dit onderwerp is verzonden.