Porno kan leuk zijn, bijvoorbeeld voor seksuele opwinding of nieuwsgierigheid. Tegelijkertijd is gewelddadige pornografie vaak slechts een paar klikken verwijderd. Jongeren groeien op in een digitale omgeving waarin zij gemakkelijk in aanraking kunnen komen met verschillende soorten pornografie. Veel jongeren komen dan ook in aanraking met porno: ongeveer de helft van de jongvolwassenen ziet vóór hun dertiende levensjaar voor het eerst porno, vaak onbedoeld. Ook gewelddadige vormen van pornografie en seksualisering van minderjarigen blijken makkelijk toegankelijk. Het Verwey-Jonker Instituut deed onderzoek naar de ervaringen van jongvolwassenen met porno en naar de publieke opinie rond porno voor jongeren.
In dit onderzoek werd onderscheid gemaakt tussen verschillende vormen van porno, waaronder gewelddadige porno, seksualisering van minderjarigen en seksueel beeldmateriaal van minderjarigen. Gewelddadige porno was gedefinieerd als seksuele activiteiten tussen familieleden (incest), agressie en fysieke aanranding, seksueel misbruik, en dwang en uitbuiting. BDSM werd in dit onderzoek – ondanks dat er bij BDSM sprake is van consent – ook gezien als gewelddadige porno, omdat BDSM vergelijkbare kenmerken heeft als gewelddadige porno en het voor de kijker niet altijd duidelijk is of er wel of geen consent is.
Veel jongvolwassenen hebben gewelddadige porno gezien
Ongeveer twee op de drie jongvolwassenen (68%) hebben weleens (per ongeluk of expres) gewelddadige porno gezien. Ongeveer de helft van de jongeren heeft seksualisering van minderjarigen gezien en bijna een kwart kwam ooit in contact met seksueel beeldmateriaal van minderjarigen. Meestal gebeurde dit door te zoeken op (reguliere) porno of per toeval. De jongeren komen in aanraking met deze beelden op uiteenlopende manieren, zoals via reguliere pornowebsites, chatapps, social media, doordat iemand het liet zien of via games.
Impact op jongeren: positieve en negatieve emoties
Jongvolwassenen kijken het vaakst naar porno voor nieuwsgierigheid en seksuele opwinding. Bijna allen ervaren bij het kijken van (reguliere) porno positieve emoties, zoals opwinding en plezier. Ook ervaart een ruime meerderheid positieve gevoelens bij gewelddadige porno en een derde deel bij seksualisering van minderjarigen, maar daarnaast roept dit ook meer negatieve gevoelens op, zoals afkeer, schaamte, schuld, angst en verdriet. Het zien van seksueel beeldmateriaal van minderjarigen roept vrijwel uitsluitend negatieve gevoelens op. Vier op de vijf jongvolwassenen is weleens geschrokken van iets wat zij zagen in porno. Veel jongvolwassenen zijn in de loop van de tijd voorzichtiger geworden in hun kijkgedrag.
Publieke opinie sterk verdeeld
De publieke opinie over de toegang tot verschillende vormen van porno voor jongeren is zeer verdeeld. De resultaten laten zien dat mensen zich zorgen maken over het pornogebruik van jongeren , maar ook dat de meningen over de toegang tot de verschillende vormen van porno, de beste aanpak en regulering sterk uiteenlopen. Veel volwassenen vinden dat jongeren onder de 18 jaar geen toegang zouden moeten hebben tot pornografie. Tegelijkertijd is er sterke verdeeldheid over de effectiviteit en wenselijkheid van technische maatregelen zoals leeftijdsverificatie en identificatieplicht. Sommigen zien dit als noodzakelijk, terwijl anderen zich zorgen maken over privacy en de effectiviteit van zulke maatregelen.
Een meerderheid ziet gewelddadige pornografie als schadelijk voor jongeren en de samenleving, maar over een totaalverbod zijn de meningen verdeeld. Ook seksualisering van minderjarigen wordt door veel respondenten als problematisch gezien, alhoewel een grote groep aangeeft dat het logisch is dat jongeren op zoek gaan naar porno met mensen die hun leeftijd lijken te zijn. De makkelijke toegang tot seksueel beeldmateriaal van minderjarigen wordt als zeer zorgwekkend ervaren.
De publieke opinie is dat volwassenen zelf verantwoordelijk zijn voor hun kijkgedrag, maar dat jongeren extra bescherming en begeleiding nodig hebben. Er is (brede) steun voor meer voorlichting, open gesprekken en een gezamenlijke verantwoordelijkheid van de overheid, bedrijven, ouders, onderwijs en de samenleving om jongeren te beschermen tegen schadelijke vormen van porno.
Experts: brede aanpak noodzakelijk
In gesprek met experts komt naar voren dat technologische maatregelen bij pornowebsites alleen onvoldoende zijn, omdat jongeren ook via chatapps en social media met pornografische beelden in aanraking komen. Zowel in de publieke opinie als door experts wordt gepleit voor een bredere aanpak, waaronder:
- Toezicht en handhaving versterken op platforms die pornografie of misbruikbeelden verspreiden. De platforms zelf moeten actief bijdragen aan het beperken van misbruik en beschermen van minderjarigen.
- Aandacht voor chatapps in verspreiding van materiaal
- Identificatieplicht roept zorgen op rondom privacy en digitale autonomie, en is mogelijk niet effectief, omdat jongeren op andere manieren porno zullen zoeken.
- Betere voorlichting is van belang, waarbij ouders en onderwijs gezamenlijk verantwoordelijkheid dragen. Voorlichting moet jongeren helpen om schadelijke inhoud te herkennen en kritisch te benaderen, en ook om passend materiaal beter te kunnen vinden. Toegankelijke en passende voorlichting en educatie zou afgestemd kunnen worden op de behoeften, belevingswereld en (achtergrond)kenmerken van de jongeren.
- Idealiter zouden jongeren toegang hebben tot pornografisch materiaal dat aansluit bij hun belevingswereld en dat op een positieve manier bijdraagt aan hun seksuele ontwikkeling.
Over het onderzoek
Het onderzoek bestond uit een literatuurstudie, een vragenlijst onder 1.004 jongvolwassenen (18-27 jaar) over hun ervaringen met porno, een vragenlijst onder 2.109 volwassenen (18+) om de publieke opinie ten aanzien van toegang tot porno voor jongeren, en een focusgroep met experts om de bevindingen te duiden en te reflecteren op mogelijke implicaties. Het rapport Tussen vrijheid en bescherming: Jongeren en (gewelddadige) porno is uitgevoerd in opdracht van Defence for Children Nederland.