Binnen het programma Toekomstscenario kind- en gezinsbescherming wordt in zogenaamde proeftuinen vanaf 2021 gewerkt aan een mens-, gezins- en systeemgerichte aanpak, gericht op het stoppen van geweld (waaronder verwaarlozing) en het realiseren van duurzame veiligheid voor zowel kinderen als volwassenen. De praktijk laat zien dat vrijwillige hulpverlening niet altijd voldoende is om dit veiligheidsniveau te bereiken en dat een breed juridisch pallet nodig is om tot duurzame veiligheid te kunnen komen. Daarom is binnen het programma een verkenning uitgevoerd naar de rol van juridische interventies binnen een systeemgerichte aanpak, waarvan de resultaten in dit rapport zijn samengebracht.
Wanneer vrijwilligheid niet meer volstaat
Binnen de proeftuinen is de afgelopen jaren systeemgericht en integraal gewerkt door aandacht voor volwassenen en kinderen en het inzetten van verschillende interventies gericht op het vergroten van de directe veiligheid, stabiele veiligheid en versterken van de persoonlijke groei. Als vrijwillige ondersteuning onvoldoende is, is inzet van juridische interventies (jeugdbescherming, familierecht, bestuursrecht en strafrecht) nodig om het geweld te stoppen en te voorkomen dat kinderen en volwassenen in hun ontwikkeling worden bedreigd. Professionals hebben behoefte aan aan kennis en mogelijkheden om het gehele pallet aan juridische mogelijkheden in te zetten op een integrale en systeemgerichte manier. Vanuit die behoefte is het traject Systeemgerichte Juridische Interventies gestart binnen het Toekomstscenario.
Het Verwey Jonker Instituut heeft in dit kader via een literatuurstudie onderzocht welke goede voorbeelden van systeemgerichte juridische interventies bestaan in binnen- en buitenland. De eerste bevindingen zijn besproken met een expertgroep, met als doel te komen tot onderbouwde en in de praktijk toepasbare inzichten voor Nederland.
Knelpunten, randvoorwaarden en lessen voor de praktijk
In het rapport wordt ingegaan op de knelpunten die aanleiding hebben gegeven voor de vraag of er (nieuwe) systeemgerichte juridische interventies noodzakelijk zijn wanneer in het vrijwillig kader de integrale en systeemgerichte aanpak niet tot het noodzakelijke niveau van veiligheid leidt. Ook wordt verkend welke betekenis systeemgerichte juridische interventies kunnen hebben, welke juridische interventies momenteel beschikbaar zijn en waar ruimte is voor vernieuwing. Daarnaast beschrijft het rapport de randvoorwaarden voor een integrale en systeemgerichte inzet van juridische interventies. Daarbij staat de samenhang tussen bescherming van minderjarige en volwassen slachtoffers, begrenzing van plegers en passende hulp centraal. Het rapport sluit af met conclusies en aanbevelingen voor vervolgstappen.