Nieuw project: aanpak van informele schulden richting bestaanszekerheid
Het Verwey-Jonker Instituut start een nieuw ZonMw-project
Over het project
Het Verwey-Jonker Instituut start een nieuw ZonMw-project “Informele schulden: een integrale aanpak voor gezondheid, criminaliteit, inburgering en participatie” dat zich richt op de integrale aanpak van informele schulden binnen het bredere vraagstuk van bestaansonzekerheid.
We gaan in het project deze onzichtbare vorm van schulden op de kaart zetten. Er wordt ingezet op het creëren van bewustwording en het in beeld krijgen van de aard en omvang van deze schulden. Binnen het project worden daarnaast verschillende interventies in de praktijk ingezet aan de kant van inwoners én hulpverleners, vrijwilligers en professionals. Deze interventies worden gemonitord om inzicht te krijgen in wat werkt, voor wie en onder welke omstandigheden. De opgedane kennis wordt gebruikt om succesvolle aanpakken verder te verbeteren en op te schalen. Het project heeft een looptijd van 3,5 jaar en loopt tot en met december 2029.
Wat zijn informele schulden?
Informele schulden zijn schulden die ontstaan binnen persoonlijke netwerken, bijvoorbeeld bij familie, vrienden of kennissen. Ze hebben vaak een tweezijdig karakter: aan de ene kant bieden ze tijdelijke steun en flexibiliteit, aan de andere kant kunnen ze spanning, stress en conflicten veroorzaken (zie ook het onderzoek van Odekerken & Yenga (2024). Informele schulden: een tweezijdige medaille). Informele schulden verschillen van formele schulden bij banken of instanties, doordat ze juridisch niet vastliggen maar vaak wel grote persoonlijke impact hebben.
Samenwerking en partners
Het project wordt uitgevoerd in samenwerking met onder andere Sterk uit Armoede en De Noordas (ervaringsdeskundigen), de Landelijke ArmoedeCoalitie Utrecht, Divosa, De Alliantie Vrijwillige Schuldhulp (AVS), NVVK financiële hulpverleners en diverse uitvoerende partijen in de gemeente Amsterdam. Door ervaringskennis, beleid en praktijk te verbinden, draagt het project bij aan meer samenhangende en effectieve ondersteuning voor mensen die te maken hebben met informele schulden en bestaansonzekerheid en voor hulpverleners, professionals en vrijwilligers die hen ondersteunen.
Eerder onderzoek
Het Verwey-Jonker Instituut heeft meerdere onderzoeken gedaan naar informele schulden en de impact daarvan. Marjolein Odekerken, senior onderzoeker/projectleider heeft het eerste onderzoek gedaan naar informele schulden in Nederland onder Nederlandse moslims (Informele schulden: een tweezijdige medaille). Vervolgens heeft ze met de praktijk eerste handelingsperspectieven ontwikkeld voor dit nog onderbelichte vraagstuk. De belangrijkste bevindingen zijn samengebracht in een factsheet. Daarnaast is een handreiking ontwikkeld voor professionals voor het bereiken, benaderen en begeleiden van inwoners met een migratieachtergrond in armoede of met schulden, factsheet met tips voor een diversiteitssensitieve schuldhulpverlening en een factsheet met tips voor het samenwerken tussen formele en informele organisaties. Deze eerdere onderzoeken vormen een belangrijke basis voor het nieuwe ZonMw-project en het opschalen van interventies.
In de media
- Odekerken (2025). Jongeren, (informele) schulden en criminaliteit. Sociaal Bestek
- Odekerken (2024). Meer aandacht nodig voor informele schulden.pdf.Vakblad Financiële Planning, 2024/143
- Odekerken (2024). Schuld bij een bekende is groeiend probleem Sociaal Bestek
- Odekerken (2026). Informele schulden: niet in zicht, wel slopend. Blog voor de Koepel Adviesraden Sociaal Domein
ZonMw subsdie
Het project ‘Informele schulden: een integrale aanpak voor gezondheid, criminaliteit, inburgering en participatie’ is onderdeel van het Preventieprogramma 2023 – 2026 en de ronde Wetenschap voor beleid: het versterken van intersectorale aanpakken van bestaansonzekerheid. Het onderzoek moet zich richten op intersectorale aanpakken, waarbij organisaties uit minstens 2 sectoren samenwerken om aspecten van bestaanszekerheid te verstevigen. Een belangrijk element daarbij is dat specifiek gekeken wordt naar gezondheid.
Literatuur
- Odekerken (2026). Stappenplan voor informele schulden. Verwey-Jonker Instituut
- Odekerken in samenwerking met NVVK (2026). Werkwijzer Interculturele Hulpvragers.
- Odekerken (2025). Factsheet informele schulden. Verwey-Jonker Instituut.
- Odekerken & Kool (2025). Handreiking het bereiken, benaderen en begeleiden van inwoners met een migratieachtergrond. Verwey-Jonker Instituut.
- Odekerken (2025). Jongeren, schulden en criminaliteit – Verwey-Jonker Instituut.
- Odekerken (2025). Factsheet_Handreiking Diversiteitssensitief samenwerken binnen het domein van armoede en schulden. Verwey-Jonker Instituut.
- Odekerken (2025). Factsheet_Handreiking Diversiteitssensitieve schuldhulpverlening. Verwey-Jonker Instituut.
- Odekerken (2025). De vele lagen van armoede en schulden. Verwey-Jonker Instituut
- Odekerken & Yenga (2024). Informele-schulden-een-tweezijdige-medaille-423619.pdf. Verwey-Jonker Instituut
In dit project naar informele schulden is dr. Marjolein Odekerken, senior onderzoeker bij het Verwey-Jonker Instituut penvoeder/projectleider.