Steeds meer verborgen armoede onder ouderen

Utrecht, 16 mei 2007

Tussen 2006 en 2014 verdubbelt het huidige aantal 65-plussers van 200.000 met een onvolledige AOW. Eén op de zeven 65-plussers krijgt op dit moment gemiddeld de helft van de AOW-uitkering. Slechts een klein deel gebruikt een aanvullende regeling om het inkomen aan te vullen. Daardoor hebben veel ouderen, grotendeels allochtone immigranten, een inkomen onder het bestaansminimum. Dit leidt tot schulden, gezondheids- en relatieproblemen en vereenzaming. Er is dan ook dringend een structurele oplossing nodig voor de inkomensproblemen van mensen met een onvolledige AOW.

Dit staat in het rapport 'Verborgen armoede' dat woensdag 16 mei is aangeboden aan staatssecretaris Aboutaleb van Sociale Zaken. Het rapport is opgesteld door het Verwey-Jonker Instituut, in opdracht van de vakcentrale FNV, ANBO voor 50-plussers en LOM-samenwerkingsverbanden. Onderzocht is hoe de groep ouderen met een onvolledige AOW eruitziet en wat hun inkomenspositie is. Het gaat om allochtone immigranten, vaak als volwassene naar Nederland gekomen, en om autochtone Nederlanders die enkele jaren buiten Nederland hebben gewoond.

Ondergebruik aanvullende bijstand

Komen mensen onder het minimuminkomen, dan hebben ze recht op aanvullende bijstand (Wet Werk en Bijstand, WWB). Hiervan maken ze weinig gebruik door procedurele belemmeringen en beperkende voorwaarden. Het onderzoek brengt daarvoor tal van oorzaken aan het licht. De belangrijkste zijn:

• onbekendheid met de regelingen;
• ingewikkeldheid van formulieren en bureaucratische procedures;
• schroom om hulp te vragen.

Een andere reden voor het niet aanvragen van de aanvullende WWB-regeling is een voorwaarde als de vermogenstoets (een eigen huis in het thuisland telt mee). Ook de gelimiteerde vakantieperiode (maximaal dertien weken) maakt dat ze liever hun hand niet ophouden. Daar komt bij dat instanties moeite hebben de doelgroep te bereiken, of zelf onvoldoende op de hoogte zijn van de regelingen.

Stille armoede nog stiller

AOW''ers die langdurig geldtekort hebben, ondervinden naast financiële zorgen en schulden nog andere problemen. Stress en ruzie over de besteding van het geld veroorzaken relatieproblemen. Ze bezuinigen op eerste levenbehoeften zoals gezond eten en drinken. Schaamte, stille armoede, vereenzaming maken dat ze niet meer deelnemen aan het sociale leven. Ook blijkt dat mensen besparen op kleding, daardoor slecht gekleed gaan, wat hun sociaal isolement verder vergroot.

Verbeter de inkomenspositie, ook van toekomstige 65-plussers

• De onderzoekers pleiten er ten eerste voor dat de Sociale Verzekeringsbank (SVB) de bijstand voor 65-plussers gaat uitvoeren, omdat die instantie de mensen met een onvolledige AOW kent (dit gebeurt al in een aantal gemeenten, maar nog op beperkte schaal).
• Ten tweede zouden meer mensen gebruik gaan maken als de regeling voor verblijf in het buitenland wordt verruimd.
• Ten derde is betere informatie nodig over de AOW-opbouw - zowel voor- als achteraf - bij migratie (en bijvoorbeeld als geïntegreerd deel van een inburgeringstraject).
• Een vierde aanbeveling is ervoor te zorgen dat op de langere termijn minder mensen last hebben van een onvolledige AOW. Dat kan door compensatiemogelijkheden zoals het aanvullen met eigen pensioenregelingen, sparen met een belastingvoordeel, ruimere inkoopregelingen voor de AOW, en een kortere opbouwperiode voor de AOW (bijvoorbeeld veertig jaar).

Meer informatie:

Voor een recensie-exemplaar en vragen over het onderzoek kunt u contact opnemen met: Ida C.M. Linse , communicatieadviseur van het Verwey-Jonker Instituut, telefoonnummer (030) 23 00 799 of 06 41 50 65 65. ILinse@verwey-jonker.nl, of met:

FNV Voorlichting, Paulus Plas:
020-5816553 / 06-22971859
ANBO-persvoorlichting, Frank van der Aa:
030-2330064 / 06-22832100
LOM, Harm van Zuthem:
030 - 2343625