Listige oplossingen moeten trek oudere ouderen uit kleine dorpen tegengaan
Veel ouderen uit kleine dorpen verhuizen naar een grotere kern, ondanks de vele positieve kanten aan een dorpssamenleving. Vooral 75-plussers trekken weg door de terugloop van passende zorgvoorzieningen, zoals woonzorgarrangementen. Vaak is het vertrek uit voorzorg ingegeven: de oudere dreigt hulpbehoevend te worden. De afname van oudere ouderen is te voorkomen door een hechte inzet van vrijwillige en professionele krachten bij wonen, welzijn en zorg.
Deze uitkomsten staan in het onderzoek 'Ouderen onder dak', een onderzoek naar wonen, welzijn en zorg voor ouderen in kleine dorpen. Het onderzoek is uitgevoerd door het Verwey-Jonker Instituut in nauwe samenwerking met stichting Welzijn Midden-Drenthe. Opdrachtgever was DANS (Data Archiving and Networked Services; een gezamenlijk initiatief van KNAW en NWO) en het Dorpenoverleg Midden-Drenthe. Het onderzoek is mede mogelijk gemaakt door het ministerie van VROM. Het onderzoek vormt een verdieping van het in 2002 door het ministerie gehouden nationale WoningBehoefte Onderzoek. Juist omdat studies vaak voorbij gaan aan informele processen in dorpen, is de woon- en zorgbehoefte van ouderen in kleine kernen nader verkend. De uitkomsten van het onderzoek zijn ook landelijk bruikbaar.
Ouderen in kleine dorpen bevestigen het beeld van de moderne vitale oudere. Ongeacht eventuele lichamelijke beperkingen zijn de meeste nog volop actief in het dorp en daarbuiten. Werken in de tuin, wandelen en fietsen zijn favoriete bezigheden. Veel ouderen nemen deel aan het verenigingsleven en dragen daar vaak zelf hun steentje aan bij. Ook bieden ze hulp aan dorpsgenoten die daar behoefte aan hebben. Ouderen die zelf hulp nodig hebben, kunnen een beroep doen op familie of buren. Die helpen spontaan bij het snoeien van struiken, bij vervoer naar huisarts, of bij het doen van boodschappen. Ouderen zijn dan ook zeer tevreden met de mogelijkheden van een klein dorp.
Dorpssamenleving kenmerken zich door een hechte onderlinge saamhorigheid onder de bewoners; in het oosten van het land heet dit naoberschap. Naoberschap heeft echter ook een keerzijde. De vanzelfsprekendheid van het sociale contact en de burenhulp heeft vooral de oudere generaties verhinderd de nodige vaardigheden te ontwikkelen voor het aangaan van contacten. Ouderen zien zich geplaatst voor eenzaamheid en isolement door het wegtrekken van familie, buren en vrienden. Het leggen van nieuwe contacten is moeilijk, evenals vragen om hulp.
Voor tal van ouderen vormen de dreigende eenzaamheid en de schaarse voorzieningen in kleine dorpen een reden om het dorp te verlaten. Een deel van hen verhuist uit voorzorg naar een grotere woonkern met voorzieningen om de hoek. Ook het niet meer kunnen onderhouden van de dikwijls grote tuinen is een reden om te vertrekken. Het aandeel 75-plussers in kleine dorpen is dan ook lager dan in grotere woonkernen.
Uit het onderzoek komt een grote bereidheid naar voren om te investeren in de wooncondities van ouderen in kleine dorpen. Het weggaan van oudere ouderen kan worden verhinderd door te investeren in combinaties van vrijwillige en professionele hulp bij wonen, welzijn en zorg. Juist waar de formele zorgstructuur op dorpse schaal niet kan voorzien in een antwoord, is het zaak gezamenlijk te zoeken naar listige oplossingen voor de knelpunten. De wil daartoe is bij alle betrokkenen aanwezig: mantelzorgers, vrijwilligers, verenigingen, professionele organisaties en gemeente.
Ida C.M. Linse, communicatieadviseur van het Verwey-Jonker Instituut, telefoonnummer (030) 23 00 799 of
06 41 50 65 65. ilinse@verwey-jonker.nl
De publicatie is ook te bestellen via de infolijn, telefoon 0800-8051 (gratis) onder vermelding van VROM 6120.
