In opdracht van het Platform Kwalificatiebeleid Zorg en Welzijn heeft het Verwey-Jonker Instituut een toekomstverkenning verricht naar ontwikkelingen in zorg en welzijn en de gevolgen daarvan voor de beroepsuitoefening. Een belangrijke conclusie is dat er behoefte is aan nieuwe typen professionals: zowel aan brede, nabije professionals die gespecialiseerd zijn in netwerkontwikkeling als aan gespecialiseerde professionals, die desondanks een brede blik hebben. De studie levert inzichten op voor de nieuwe beroepenstructuur in zorg en welzijn die het Nederlands Instituut voor Zorg en Welzijn / Professionalisering momenteel uitwerkt.
De toekomstverkenning bevat een beschrijving van belangrijke maatschappelijke en beleidsontwikkelingen en veranderingen in de vragen en behoeften van burgers en cliënten, die nu en in de nabije toekomst plaatsvinden. Vervolgens schetst het de gevolgen ervan voor de beroepsuitoefening en de beroepenstructuur.
De onderzoekers signaleren enkele belangrijke maatschappelijke ontwikkelingen. De samenleving kent meer diversiteit, het moderne leven kent een ander tempo, we zien een inkrimpende verzorgingsstaat, een toenemende eigen verantwoordelijkheid en grote-mondigheid. Tegelijkertijd is er een groeiende maatschappelijke betrokkenheid en inzet van burgers. Die maatschappelijke ontwikkelingen leiden tot een aantal sociale kwesties. We zien een vermindering van solidariteit en tolerantie tussen (groepen van) burgers, een stijgend aantal alleenwonende ouderen en hulpbehoevenden zonder mantelzorg, toenemende eenzaamheid en sociaal isolement, en het (nog verder) buiten de boot vallen van mensen die niet in staat zijn eigen verantwoordelijkheid te nemen. Daarnaast wordt het werk van professionals beïnvloed door beleidsontwikkelingen als verzakelijking, vraaggerichtheid, een territoriale aanpak, integraal werken en maatschappelijke zorg.
Deze veranderingen hebben ook gevolgen voor de vragen en behoeften van burgers. De onderzoekers constateren een toenemende vraag naar directe dienstverleningsarrangementen; een grotere noodzaak van een intensieve ketengerichte aanpak; meer vraag naar ondersteuning van burgerinitiatieven, vrijwilligerswerk en mantelzorg.
Maatschappelijke en beleidsontwikkelingen hebben gevolgen voor de beroepsuitoefening. Professionals moeten in staat zijn hulpvragen te detecteren en te articuleren. Zij moeten beschikken over meer kennis van minderhedenproblematiek en over methoden om sociale integratie te bevorderen en sociale uitsluiting en discriminatie tegen te gaan.
Er is behoefte aan professionals die enkelvoudige diensten verlenen (over de hele breedte van de samenleving), evenals geïndiceerde zorg en ondersteuning. Daarnaast is er een stijgende behoefte aan professionals die samenwerken in een integrale aanpak van vragen en problemen. Denk aan het ondersteunen van burgerinitiatieven, vrijwilligerswerk en mantelzorg; het ontwikkelen van netwerken rond kwetsbare (groepen) burgers en het coördineren of aansturen en fungeren als aanspreekpunt. Voor deze integrale aanpak zijn nieuwe typen professionals nodig.
Enerzijds aan meer nabije professionals met een breed perspectief die vooral als netwerker fungeren en als aanspreekpunt voor burgers, vrijwilligers, paraprofessionals en andere professionals. Anderzijds blijft er behoefte aan gespecialiseerde professionals die specifieke kennis en competenties inzetten ten behoeve van bepaalde groepen, vragen en problemen, maar die meer dan nu vaak het geval is hun specialisatie uitoefenen vanuit een meer brede invalshoek (als onderdeel van een keten).
Gezien de snel veranderende werkelijkheid is er behoefte aan een flexibele beroepenstructuur die voldoet aan de maatschappelijke vraag naar combinaties en arrangementen. Er is behoefte aan meer breedte en grotere differentiatie. Daarbij lijkt de huidige indeling in beroependomeinen geen goed uitgangspunt meer. In de vormgeving van een nieuwe beroepenstructuur zou ervoor gekozen kunnen worden om niet de beroepen, maar (breed gedefinieerde) functies of (basis)competenties als uitgangspunt te nemen en daarbij niveaus en beroepen te definiëren. De huidige beroepen, functies en competenties moeten kritisch tegen het licht worden gehouden, zonder bestaande beroepen met een lange traditie zomaar overboord te zetten. Gezien de grotere diversiteit en differentiatie zullen de meer specifieke competenties deels op de werkvloer verder ontwikkeld moeten worden. Periodiek onderzoek naar ontwikkelingen binnen zorg en welzijn kan de beroepenstructuur up-to-date houden.
Voor vragen over het onderzoek kunt u contact opnemen met: Ida C.M. Linse, communicatieadviseur van het Verwey-Jonker Instituut, telefoonnummer (030) 23 00 799. Ilinse@verwey-jonker.nl
Opdrachtgever: Platform Kwalificatiebeleid Zorg en Welzijn.
Financier: Sectorfonds Welzijn.
