Maak huishoudelijke taken sekseneutraal
Vrouwen in Europa zijn de afgelopen decennia meer gaan werken, zonder dat mannen evenredig meer zijn gaan zorgen. Deze taakverdeling tussen de seksen staat een hogere arbeidsparticipatie van vrouwen in de weg en belemmert daarmee de keuzevrijheid van vrouwen om te gaan werken. Een meer rechtvaardige taakverdeling in huis betekent dat zowel de kwaliteit (leuke en minder aantrekkelijke taken) als de kwantiteit van taken (de tijd die een taak vraagt) in evenwicht zijn. Taken zijn in wezen niet vrouwelijk of mannelijk en juist dit sekseneutrale karakter is de sleutel voor een eerlijker (her)verdeling van alle arbeid- en zorgtaken.
Deze uitkomsten zijn te lezen in het onderzoeksrapport 'Working Fathers, Caring Men', dat het Verwey-Jonker Instituut heeft opgesteld in samenwerking met de Directie Coördinatie en Emancipatie (DCE) van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Het onderzoek is gefinancierd door ESF-Equal en het ministerie van SZW. De resultaten worden gepresenteerd op de gelijknamige conferentie op 24 en 25 september 2004.
De onderzoekers hebben allereerst in kaart gebracht welke macrocondities de Europese landen kennen. Het gaat dan om goede nationale regelingen voor kinderopvang, ouderschapsverlof, levensloopregelingen en het recht op parttime werk. Als de overheid meer mogelijkheden biedt om zorgen en werken te combineren, blijken de voorkeuren van partners voor de taakverdeling eerder vatbaar voor verandering. Deze condities zijn in Nederland niet altijd gunstig, maar al zou dat wel zo zijn: zijn we er dan? Zouden mannen in principe alle zorgtaken die een huishouden of gezin kent, op zich willen nemen?
Vijftig jaar Europese ontwikkeling heeft laten zien dat verandering mogelijk is in de mate waarin mannen zorgen en het soort taken die ze verrichten in huishouden en gezin. Mannen zijn niet alleen méér gaan doen thuis, maar ze zijn ook taken gaan doen die ze voorheen niet deden omdat die 'vrouwelijk' zouden zijn. De sleutel naar een rechtvaardiger verdeling van alle arbeid- en zorgtaken is te vinden in het 'beyond gender' raken van taken: mannen kunnen in beginsel ook de zogenoemde 'vrouwelijke' zorgtaken gaan uitvoeren en vrouwen de 'mannelijke'.
Op basis van de taken boodschappen doen (doen mannen vaak), de was doen (doen mannen zo goed als nooit) en het bezoek aan het consultatiebureau (soms) is achterhaald welke factoren een verandering stimuleren:
1. Naarmate een taak zijn vrouwelijke betekenis verliest, voelen mannen minder belemmering de taak uit te voeren.
2. Naarmate een taak onderdeel is van een keten zullen mannen eerder geneigd zijn de bijbehorende taken op zich te nemen (mannen die koken vinden het bijvoorbeeld normaal om ook de boodschappen te doen).
3. Taken sluiten eerder aan bij de beleving van mannen als de taak zichtbaar is en wordt uitgevoerd in de publieke ruimte - een terrein waar mannen gewend zijn zich te bewegen.
4. Willen mannen tot deelname aan alle zorgtaken worden verleid, dan zullen beide partijen 'tolerant' moeten leren zijn: enerzijds zal degene die per se vindt dat iets moet, zelf iets meer moeten doen; anderzijds zal degene met de hoogste vuildrempel soms moeten stofzuigen, ook als hij of zij dat nog niet nodig vindt. Er zijn echter veel taken die gewoon moeten. Maar ook hier speelt tolerantie een rol, namelijk tolerantie voor het mogen maken van fouten.
Niet alleen de taken transformeren van typisch vrouwelijk maar sekseneutraal, ook het gedrag van mannen zelf verandert afhankelijk van de context waarin ze zich bevinden. Dit is onderzocht aan de hand van drie exceptional practices: huishoudens van homovaders, ploegendienstmannen en telewerkers. Wat blijkt: opinies, tradities en preferenties van mannen over de taakverdeling doen er door andere werktijden, werkpatronen of een alternatieve huishoudvorm nauwelijks meer toe. Mannen blijken bovendien gemiddeld meer te doen wanneer hun partner een grote(re) baan heeft en wanneer zij zelf vaker overdag thuis zijn zonder hun vrouwelijke partner.
De onderzoekers concluderen dat voor een rechtvaardiger verdeling van arbeid en zorg tussen mannen en vrouwen kwalitatief goede macroarrangementen van belang zijn (zoals ouderschapsverlof, mogelijkheden voor deeltijdarbeid en kinderopvang). De politiek zal bovendien verdere voorwaarden moeten scheppen die de onderhandelingspositie van vrouwen aan de keukentafel versterken. Daarmee wordt in een aantal landen al geëxperimenteerd. Het onderzoek naar voorbeelden van vernieuwend beleid elders bevestigt dat verandering mogelijk is. Niet door rechtstreeks in te grijpen in de precieze verdeling van taken tussen mannen en vrouwen (als dat al mogelijk zou zijn). Wel door bewustwording, door het ontwikkelen van lokale initiatieven en/of door het inzetten van professionals die met ouders en kinderen werken.
Voor vragen over het onderzoek kunt u contact opnemen met: Ida C.M. Linse, communicatieadviseur van het Verwey-Jonker Instituut, telefoonnummer (030) 23 00 799. E-mail: Ilinse@verwey-jonker.nl
