Vrouwen met een lichamelijke functiebeperking ervaren veel knelpunten in hun leefsituatie die de participatie in de samenleving bemoeilijken. Behalve obstakels in de fysieke omgeving werkt een geringschattende bejegening door de sociale omgeving belemmerend. Dit kan ertoe leiden dat deze vrouwen onder hun niveau van kunnen functioneren en hun talenten onvoldoende benutten. Ondanks hun nadelige positie hebben veel vrouwen met een handicap een eigen leven opgebouwd. Maar om vrouwen met een functiebeperking werkelijk gelijke kansen te geven zijn verreikende verbeteringen nodig op diverse levensterreinen.
Dit zijn de belangrijkste conclusies uit het onderzoeksrapport 'Vrouwen met een lichamelijke functiebeperking', dat het Verwey-Jonker Instituut heeft uitgegeven. De studie is uitgevoerd in opdracht van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, Afdeling Ontwikkeling en Afstemming Gehandicaptenbeleid.
Voor dit onderzoek is een literatuurstudie verricht en zijn ruim vijftig vroeggehandicapte vrouwen van 24 tot 45 jaar geïnterviewd met een beperking aan het bewegingsapparaat of de zintuigen, of met een aandoening aan de inwendige organen. Deze vrije interviews zijn afgenomen door vrouwen die zelf ook gehandicapt zijn. In het onderzoek is geen vergelijking gemaakt met mannen met een handicap.
Het Verwey-Jonker Instituut brengt de leefsituatie van vrouwen met een lichamelijke functiebeperking vanuit hun eigen ervaring en beleving in beeld. De onderzoekers hebben zich daarbij niet beperkt tot levensterreinen als opleiding en scholing, wonen, werken, financiën en mobiliteit. Ook relatievorming, moederschap, seksualiteit en zelfbeeld komen uitgebreid aan de orde, evenals de ervaringen met dienstverleners en instanties.
Gehandicapte vrouwen hebben veelal hun plek in de samenleving moeten bevechten. Vaak vinden zij zelf oplossingen voor ervaren knelpunten, hoewel dat met veel en pijn en moeite gepaard kan gaan. Belemmerende factoren liggen zowel in het maatschappelijk domein (zoals opleiding en arbeid) als in het persoonlijke domein (relatievorming en moederschap). Extra beletsels bij hun participatie in de samenleving vormen obstakels in de fysieke omgeving (ontoegankelijkheid) en in de sociale omgeving (geringschattende bejegening). Daardoor functioneren gehandicapte vrouwen dikwijls onder hun niveau en blijven hun talenten onderbenut. Allochtone vrouwen met een functiebeperking bevinden zich in een afhankelijker positie dan autochtone gehandicapte vrouwen. Dit werkt ongunstig voor het opbouwen van een eigen leven, voor hun zelfbeeld en hun zelfstandigheid.
Volgens het rapport Vrouwen met een functiebeperking is de samenleving als geheel gebaat bij de participatie van vrouwen met een functiebeperking. De respondenten menen dat op alle levensterreinen winst valt te boeken: een toegankelijke inrichting van de omgeving (zoals onderwijsgebouwen, openbaar vervoer, aangepaste woonvoorzieningen), is voorlichting ter bestrijding van vooroordelen, een respectvolle bejegening en een afgestemde dienstverlening (begeleiding door leerkrachten, betaalbare vrijetijdsbesteding). Bovendien lopen vrouwen met een handicap een groter risico slachtoffer te worden van seksueel misbruik. Daarom is voorlichting mede van belang om de weerbaarheid van vrouwen met en handicap te vergroten.
Tot slot kan de hulpverlening beter aansluiten bij de voorkeuren en behoeften van de betrokken groep zorgvragers. Vooral (aanstaande) moeders moeten veel moeite doen de benodigde hulp en voorzieningen te verkrijgen. Maar ook de behoefte aan opvoedingsondersteuning aan ouders van jonge kinderen met een handicap sluit niet aan bij het beschikbare aanbod.
Dit rapport vormt een vervolg op eerder onderzoek uit 1993 (Gorter en Winants) in opdracht van de (toenmalige) Gehandicaptenraad en op het advies Beeldvorming, gender en handicap van de Emancipatieraad in 1997. Op basis daarvan vroeg het ministerie van VWS om inzicht in de belangrijkste knelpunten die voortkomen uit vrouw en gehandicapt zijn en om aanbevelingen ter verbetering van de positie van gehandicapte vrouwen.
Het rapport geeft een nauwgezet beeld van de beleving van vrouwen met een handicap en biedt een schat aan materiaal als input voor (beleids)organisaties op het gebied van gehandicapten- en vrouwenemancipatie.
De rapportage 'Vrouwen met een lichamelijke functiebeperking in Nederland' is in twee delen verschenen. Het hoofdrapport schetst de ervaringen en problemen van de eenenvijftig onderzochte vrouwen, en is alleen te bestellen in combinatie met de samenvatting.
In het beknopte rapport 'Samenvatting en conclusies' zijn de ervaren knelpunten opgesomd, gevolgd door conclusies over gewenste verbeteringen.
'Vrouwen met een lichamelijke functiebeperking in Nederland'. Een kwalitatief onderzoek naar hun leefsituatie'.
Auteurs: Dr. Klaas Gorter, drs. Uschi Janssen, m.m.v. Yvette den Brok.
Verwey-Jonker Instituut, Utrecht, april 2002. ISBN 90-5830-089-7. Prijs 14,50 ex. portokosten.
Samenvatting en conclusies ISBN 90-5830-088-9. Prijs 9,50 ex. portokosten.
Ministerie van VWS, Nathalie Borkes, senior beleidsmedewerker, telefoonnummer (070) 340 67 39, E-mail ns.borkes@minvws.nl
Ida C.M. Linse, communicatieadviseur van het Verwey-Jonker Instituut, telefoonnummer (030) 23 00 799. E: Ilinse@verwey-jonker.nl
